Những bài văn hay lớp 12

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Đề bài: Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Bài làm

Nguyễn Tuân được coi là cây đại thụ của làng văn chương Việt Nam hiện đại. Ông nổi tiếng là một người rất có hứng thú với chủ nghĩa xê dịch, yêu thích cái đẹp, nhất là những cái đẹp thuộc về chuẩn mực truyền thống. Những nhân vật trong văn chương của Nguyễn Tuân đều là những con người có tính cách và phẩm chất rất đặc biệt, cho dù họ cũng chỉ là những con người lao động bình thường.

Người lái đò sông Đà là một trong những tác phẩm có độ phổ biến với công chúng sâu sắc của Nguyễn Tuân, tác phẩm đã cho người đọc những hình dung và những khám phá hết sức đặc sắc về thiên nhiên và con người. Tác phẩm là kết quả của chuyến đi gian khổ mà hào hứng của Nguyễn Tuân tới miền Tây Bắc xa xôi, thoả mãn cái thú tìm đến miền đất lạ, tìm ra chất vàng mười trong tâm hồn người lao động, trên miền sông, núi hùng vĩ và thơ mộng.

Tác phẩm miêu tả sông Đà vừa dằn dữ, vừa thơ mộng và con người Tây Bắc vừa cần cù dũng cảm, vừa khéo léo tài hoa. Nguyễn Tuân bắt mạch cảm xúc của mình từ một câu thơ trữ tình của Vla-đi-xláp Brô-ni-ép-xki nhà thơ cách mạng Ba Lan (1897 – 1962): “Đẹp vậy thay, tiếng hát trên dòng sông” và câu thơ chữ Hán của Nguyễn Quang Bích “Chúng thuỷ giai đông tẩu/Đà Giang độc bắc lưu”. Từ cảm hứng này, tác giả giới thiệu tài nguyên phong phú của Tây Bắc và nhấn mạnh tài nguyên quí nhất của vùng này là con người. Con người bản địa và con người lên xây dựng Tây Bắc.

Về phương diện địa lí, sông Đà dài gần 900km, “lượn rồng rắn” qua vùng rừng núi bao la, có độ dốc lớn. Vì vậy, lưu tốc của sông Đà lớn hơn nhiều những dòng sông khác. Tuy nhiên Nguyễn Tuân chỉ cung cấp một phần tri thức ấy, chủ yếu Nguyễn Tuân viết về sông Đà với khía cạnh văn hoá thẩm mĩ, bày tỏ cảm xúc của mình.

Dòng sông vừa mang những nét hung bạo, dữ dằn. Đoạn sông hẹp với cảnh  hai bờ sông “Đá hai bên bờ sông dựng thẳng đứng như xây vách thành”. Cả ngày mặt sông không ánh nắng, “Ở đây người ta chỉ nhìn thấy mặt trời lúc đúng ngọ”. Cách miêu tả này tạo được ấn tượng khá đậm nét về vách đá dựng đứng với độ cao hun hút. Vách đá:“Có chỗ vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu”…, đoạn song rất hẹp và sâu. Cái hút nước được so sánh như cái giếng bê tông, có xoáy tít đáy, lừ lừ những cánh quạ đàn, nó thở và kêu…mang những cảm giác khiến con người ta cảm thấy sợ sệt. Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ tài hoa uyên bác, mang một “phép thuật” làm sống dậy sự dữ dằn, hung bạo của dòng sông Đà, đồng thời am hiểu kĩ thuật ở nhiều ngành khoa học, nghệ thuật khác. Thác nước: Nghe như là oán trách, giọng gằn mà chế nhạo, như là van xin, khiêu khích…Nó rống lên như hàng ngàn con trâu mộng…nghệ thuật so sánh liên tưởng độc đáo, sáng tạo: nước- lửa. Nguyễn Tuân cực tả được sự dữ dằn, dữ dội của con sông Đà. Nó như là tâm địa của kẻ thù số một. Vừa như van xin, vừa như khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo…

Xem thêm:  Phân tích hình tượng nhân vật người đàn bà trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

phan tich tac pham nguoi lai do song da cua nguyen tuan - Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà

Thạch trận chia 3 vòng. Vòng 1; chia 3 tuyến với nhiều cửa tử. Vòng 2 tăng nhiều cửa tử. Vòng 3 có đá hậu về, nhiều luông chết. Trông những luồng nước mạnh mẽ như một con thuỷ quái khổng lồ, mụ dì ghẻ độc ác, tên chúa đất tàn bạo. Sông Đà hiện lên như 1 biểu tượng về vẻ đẹp dữ dội và hung vĩ của thiên nhiên, đất nước. Nguyễn Tuân sử dụng kết hợp từ ngữ cổ điển và hiện đại chính xác làm cho con sông Đà sống dậy một cách dữ dội với nhiều ghềnh thác  hiểm trở gùn ghè . Qua đó ta thấy Nguyễn Tuân nhìn Sông Đà như một thực thể , phát hiện tài nguyên quý giá.

Bên canh sự hung bạo, dòng sông cũng mang dấu ấn của những nét thơ mộng, trữ tình. Từ thác bờ về xuôi sông Đà hiền hoà, nước chảy êm đềm, nó dịu dàng như biết bao dòng sông khác. Đây là cái nhìn không chỉ quan sát bình thường mà đầy khám phá, sáng tạo nghệ thuật: “Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đổt hương xuân”.  Nhìn từ trên cao “sông Đà như cái dây thừng ngoằn ngèo”. Tác giả miêu tả màu sắc của sông Đà biến đổi theo từng mùa: “Mùa xuân nước sông Đà màu ngọc bích”, tác giả nhấn mạnh: “chứ không xanh như màu cánh hến” tức là màu xanh đục của sông Gâm, sông Lô (cả ba con sông này đều chảy qua miền rừng núi Tây Bắc Bắc Bộ). Sự so sánh về màu sắc làm cho dòng sông có vẻ đẹp riêng (Ngọc bích: vừa trong lại vừa có sự phản chiếu óng ánh). “Mùa thu nước sông Đà lừ đừ chín đỏ”, tác giả lại so sánh: “Lừ lừ chín đỏ như da người bần đi vì say rượu bữa”. Dòng sông có vẻ đẹp riêng của mỗi mùa.

Xem thêm:  Viết một bài báo cáo ngắn về tình hình phòng chống ma túy HIV/AIDS ở địa phương anh (chị) đang sinh sống

Cảnh hai bên bờ sông Đà cũng mang màu sắc viễn tượng độc đáo. “Bờ sông Đà, bãi sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm trên sông Đà”. “Cảnh ven sông ở đây lặng tờ. Hình như ở đời Lí, … cổ tích tuổi xưa”. Cách so sánh có sức khêu gợi sâu xa, khắc hoạ vẻ đẹp hoang sơ, con sông chảy qua tháng năm lịch sử mang dấu ấn văn hoá, ngàn xưa của cha ông. Văn Nguyễn Tuân cổ kính, đĩnh đạc, trong nghiêm mà hiện đại là thế. Nhìn ngắm sông Đà, suy nghĩ về sông Đà bằng nhiều thời gian và không gian khác nhau. Thiên nhiên sông Đà đã ùa vào lòng nhà văn để tâm hồn cẩt cánh thành lời rất đỗi trữ tình.

Bên cạnh thực thể là dòng sông, nhân vật ông lái đò là hiện thân của những tư tưởng nghệ thuật mà Nguyễn Tuân muốn hướng tới người đọc. Ông làm nghề lái đò đã nhiều năm, lúc đầu còn đi thuyền người khác, sau ông đi thuyền của mình gồm 6 bơi chèo. Giờ đây tuổi cao, ông đã thôi chở đò nhưng vẫn còn muốn thi với các nhà đò khác. Ông là người được coi là rất giỏi nghề, những quãng mặt ghềnh sông dài hàng cây số, nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió….Ông tỏ ra rất thận trọng không hề khinh xuất tay lái. Quãng có nhiều hút nước, ông lái đò đường thủy mà như đang lái xe đường bộ.

Sau hàng chục năm xuôi ngược trên sông Đà, ông đò vẫn nhớ tỉ mỉ như đóng đanh vào tất cả những luồng nước, của tất cả con thác hiểm trở”, “ông lái đã nắm chắc binh pháp của thần nông thần đá”, “thuộc qui luật phục kích của lũ đá nơi ải nước hiểm trở” nên ông lái rất tự tin. Ông đò còn là người có tài nghệ leo ngềnh, vượt thác. Ông đò còn là người có ngoại hình của con người gắn bó với nghiệp “cánh tay dài lêu nghêu như cái sào”, “chân khuỳnh khuỳnh”, giọng nói ào ào như thác nước…

Xem thêm:  Nêu tóm tắt tình huống “nhặt” vợ trong truyện Vợ nhặt của Kim Lân, từ đó nhận xét về thái độ của nhà văn đối với con người và thực trạng xã hội đương thời được bộc lộ qua tình huống truyện độc đáo này

Nguyễn Tuân miêu tả cuộc vượt thác của ông lái đò bằng những ngôn từ hết sức trân trọng, thán phục. Ông lái đò như một viên tướng tả xung, hữu đột qua nhiều cửa, nhiều vòng mà ở cửa nào cũng có những tên đá tướng hung tợn chắn giữ. Ông đò chỉ sơ suất nhỏ cũng có thể bị trả giá bằng án mạng. Mặt trước hò la xông tới định bẻ gẫy cán chèo “thác nước thúc mạnh vào hông thuyền”, “như đô vật tóm lấy thắt lưng ông đò”, “nhưng trên cái thuyền sáu tay chèo vẫn nghe tiếng chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo của ông lái”. Ông bình tỉnh và tự tin biết chừng nào. Ông nén cái đau về thể xác khi thác nước đánh trúng đòn vào chỗ hiểm để điều khiển con thuyền vượt qua “trùng vi thạch trận”. Ông lái đò có những động tác nhanh, mạnh, táo bạo nhưng chuẩn xác: “bám chắc lấy luồng nước… mở đường tiến”. Mỗi lần lái đò là ông đò như đi xông pha trận mạc vậy đó

Ông lái đò còn là một nghệ sĩ tài hoa và ông còn có tâm hồn phong phú, giản dị mà thanh cao. Nhà đò nghỉ lại trong hang đó, “đốt lửa trong hang, nướng ống cơm lam, và toàn bàn tán về cá anh vũ, cá dầm xanh, về những cái hầm cá, hang cá mùa khô (…) cũng chẳng thấy ai bàn một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua …Cuộc sống giản dị thầm lặng của ông tưởng như bình thường nhưng không hề tầm thường chút nào, ông như một chiến binh với lòng gan dạ và quả cảm đáng ngưỡng mộ vô cùng.

Tác phẩm để lại ấn tượng vô cùng sâu sắc về vẻ đẹp thiên nhiên và con người lao động. Ẩn sâu trong những lời văn là tình yêu thiên nhiên, đất nước và coi trọng con người sâu sắc của tác giả. Dù nhân vật trong tác phẩm chỉ là một người lao động bình thường nhưng những gì ông làm được cho chính cuộc đời mình lại phi thường vô cùng.

Minh Tuệ